Mua sắm qua internet giúp cho khách hàng tiết kiệm nhiều thời gian và tiền bạc, giảm ô nhiễm môi trường, đảm bảo sức khoẻ… và hơn hết là trong thời kỳ khó khăn chung của nền kinh tế thì đây lại là giải pháp nhằm tiết giảm chi phí nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp mình.

Với số người sử dụng Internet, chiếm tới 25% dân số, tương đương với hơn 20 triệu người thì Việt Nam là thị trường tiềm năng cho các doanh nghiệp ứng dụng tốt thương mại điện tử vào công việc sản xuất, kinh doanh của mình. Hiện tại, nhiều doanh nghiệp đã coi việc ứng dụng công nghệ, tận dụng triệt để công cụ tiếp thị ít tốn kém, khả năng tiếp cận khách hàng xuyên biên giới của thương mại điện tử giúp doanh nghiệp của mình trong giai đoạn khó khăn chung của nền kinh tế Thế Giới.

Thống kê của Trung tâm số liệu quốc tế Internet World Stats cho thấy Việt Nam hiện đứng thứ 6 ở châu Á và thứ 2 tại Đông Nam Á về số lượng người kết nối Internet. Hãng nghiên cứu Business Monitor International (Anh) dự đoán Việt Nam sẽ đạt 31,5 triệu người kết nối mạng vào năm 2011.

Thống kê của Bộ Công Thương cũng cho thấy, năm 2008 có tới 88% doanh nghiệp VN cho phép nhận đơn hàng bằng các phương tiện điện tử, 45% doanh nghiệp có website và 35% doanh nghiệp có doanh thu trên 15% nhờ thương mại điện tử. Thống kê này cũng cho thấy 65% người tiêu dùng có tìm hiểu thông tin về sản phẩm trước khi mua, 27% các hoạt động mua sắm trực tuyến, điều này cho thấy Việt Nam đang có những thuận lợi lớn trong việc phát triển thương mại điện tử.

Thời gian và chi phí giao dịch của mỗi doanh nghiệp cũng giảm đáng kể. Ước tính, thời gian giao dịch qua Internet chỉ bằng 70% so với giao dịch qua fax và bằng 5% so với giao dịch qua bưu điện. Chi phí giao dịch qua Internet chỉ bằng 5% so với chi phí giao dịch thông qua bưu điện. Chưa kể, thông qua việc giao tiếp thuận tiện qua mạng, quan hệ với trung gian và khách hàng được củng cố dễ dàng hơn.

Hiện tại, ở Việt Nam chưa có nhiều website thực hiện thương mại điện tử đúng nghĩa mà chỉ mới dừng lại ở mức độ giới thiệu thông tin về sản phẩm và dịch vụ. Mặc dù nếu so với một năm trước đây, các DN đã có sự đầu tư chuyên nghiệp hơn cho website. Một số website chưa được chăm lo chu đáo và đúng mức nên những thông tin vẫn chưa được cập nhật thường xuyên gây nhàm chán cho khách hàng.

Những hạn chế trong luật pháp khi chưa có những hành lang bảo vệ chính đáng trước vấn nạn hacker, khâu thanh toán trực tuyến cũng là một vấn đề nan giải, vì số lượng người dùng thẻ tín dụng chưa nhiều, những khách hàng có thẻ tín dụng thì phần lớn cũng chưa dám thanh toán trực tuyến vì sợ mất tiền do sơ suất trong giao dịch hoặc bị hacker trộm mật mã tài khoản. Điều quan trọng nhất là khách hàng vẫn chưa thực sự đặt niềm tin của mình vào hệ thống các website thương mại điện tử, ngay cả các sản phẩm bày bán còn chưa được đảm bảo thì công nghệ thanh toán có vẻ còn lâu mới tiếp cận được niềm tin này.

Thói quen thanh toán thủ công vẫn còn tồn tại sâu trong tiềm thức của mỗi người dân Việt, ngay cả khi có thẻ trong tay thì họ vẫn chỉ dùng nó để nhận tiền và rút tiền ra khỏi tài khoản để trả tiền mặt cho các món hàng mà mình mua. Hơn thế nữa, tâm lý chọn sản phẩm bằng cách xem tận mặt, sờ tận tay vẫn là hình thức mua bán phổ biến.

Giá cả của các sản phẩm trên các website thương mại điện tử cũng là điều đáng quan tâm bởi với lợi thế là không cần phải tốn chi phí mặt bằng, nhân công không nhiều song đa số các sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng cuối đều đội giá lên ngang bằng hoặc cao hơn giá của sản phẩm cùng loại tại các cửa hàng truyền thống bởi một số nguyên nhân như: hệ thống thanh toán chưa tốt, chi phí vận chuyển cao, các doanh nghiệp thương mại điện tử chưa tạo được niềm tin để hưởng những ưu đãi về chiết khấu của những nhà cung cấp cũng như nhà sản xuất.

Vấn đề bản quyền cũng là nỗi lo lớn của các doanh nghiệp khi quyết định đưa hình ảnh và thông tin chi tiết của các mẫu sản phẩm mà doanh nghiệp của mình dày công đầu tư nghiên cứu, sản xuất. Trong khi đó, nguy cơ bị mất cắp không chỉ trong một biên giới nhất định nào mà là trên toàn thế giới.

Thời điểm hiện tại là điều kiện thuận lợi lớn cho thương mại điện tử tại Việt Nam phát triển tuy nhiên vẫn còn đó nhiều nỗi lo. Tuy số lượng người kết nối internet là khá cao nhưng chủ yếu những kết nối này không phục vụ nhiều cho mua sắm trực tuyến nói riêng và mục đích thương mại nói chung mà chủ yếu các kết nối này là để giải trí như đọc báo mạng, tham gia các diễn đàn, nghe nhạc và nhất là để chat và game online. Rất nhiều người sử dụng internet ở lứa tuổi học sinh và những người này hiện tại chưa có điều kiện để mua sắm trực tuyến. Việc định hướng thanh thiếu niên truy cập internet từ trong nhà trường để phục vụ cho nhiều mục đích trong đó có việc hướng dẫn tiếp cận thương mại điện tử là cần thiết nhằm tạo ra những khách hàng tiềm năng trong tương lai.

Đã có nhiều cổng thanh toán điện tử ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển mạnh của thương mại điện tử tuy nhiên có vẻ vẫn chưa khả quan lắm bởi vẫn chưa có những cổng thanh toán đủ mạnh để kết nối tất cả các khách hàng của các ngân hàng khác nhau trong nước… và hiện tại cho dù có đến 88% doanh nghiệp cho phép nhận đơn hàng bằng các phương tiện điện tử song các website có hệ thống thanh toán kết nối với các cổng thanh toán trực tuyến vẫn còn chưa nhiều. Cho dù có khá nhiều doanh nghiệp đầu tư các loại cổng thanh toán nhưng hiện tại những cổng thanh toán này chỉ đang còn ở giai đoạn đầu như chỉ dùng để thanh toán tiền điện thoại, mua card điện thoại, mua thẻ game và một số phần mềm… số cổng thanh toán dùng cho thanh toán trực tuyến để mua các mặt hàng khác vẫn chưa có nhiều. Tích hợp công nghệ, quảng bá mạnh cộng với kết hợp cơ sở dữ liệu với nhau giữa các cổng thanh toán sẽ làm cho ứng dụng này tiến gần đến với người tiêu dùng hơn giúp cho các nhà doanh nghiệp thương mại điện tử dễ dàng hơn trong việc tiếp cận khách hàng của mình.

Để thúc đẩy thương mại điện tử tại Việt Nam các trang web về thương mại điện tử phải tạo ra mô hình mua bán có độ an toàn cao, các dịch vụ theo sau chu đáo, tạo nên sự thân thiện và dễ dàng sử dụng cho các khách hàng của mình. Song song đó, giá cả cạnh tranh là yếu tố có thể kéo được nhiều người đến với việc mua hàng trực tuyến.

Hình thành khung pháp lý chi tiết và hợp lý nhằm bảo vệ cả doanh nghiệp và khách hàng sử dụng khi giao dịch trên mạng internet, cũng như việc công nhận chữ ký số và chứng thực số trong giao dịch điện tử giúp cho mọi người từng bước tự tin hơn trong việc thực hiện các giao dịch điện tử.

Trong bối cảnh khủng hoảng, kinh tế khó khăn vẫn còn kéo dài thì việc nhiều doanh nghiệp đang tìm đến các giải pháp công nghệ, ứng dụng thương mại điện tử và coi đây là giải pháp nhằm tiết giảm chi phí nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp mình là một điều cần được tạo điều kiện và khuyến khích, giúp cho không chỉ riêng doanh nghiệp trụ vững trước thời kỳ khó khăn mà còn góp phần cho nền kinh tế của cả nước bước nhanh qua thời kỳ khủng hoảng tồi tệ này.

La Quang Trí
Bài viết đăng trên Báo Thị trường giá cả Vật tư số ngày 30-31 tháng 3 năm 2009.